Opzet en lesprogramma
Uitgangspunten
Opzet: Hoe werkt het?
Opzet in schema
Voorbeelden van leerroutes
Aanbod en inhoud van modules
Uitgangspunten
- De Pastorale School is kerktaak gericht. Dat wil zeggen de vrijwilliger doet een bepaalde vrijwilligerstaak in een parochie en wil voor die taak toerusting ontvangen.
- De vraag om toerusting wordt vertaald in een leerroute van één of meerdere modules. Een module is een zelfstandige en afgeronde leseenheid van maximaal vijf bijeenkomsten van 2 ½ uur (exclusief huiswerk).
- De leerroute kan bestaan uit inleidende modules en/of taakmodules.
Opzet
Inleidende modules
Cursisten die nog nooit pastorale scholing hebben ontvangen, doen eerst een inleidende leerroute voordat zij toegelaten worden tot de taakmodules.
De inleidende leerroute bestaat uit drie modules, te weten:
1. Vrijwilliger in de kerk
Deze module geeft kennis en inzicht in het vrijwilligerswerk binnen een kerkelijk verband.
2. Een keuze uit één van de vier basismodules
De keuze wordt bepaald door de vrijwilligerstaak waarvoor de cursist toerusting wil ontvangen. De vier basismodules zijn:
- Basismodule Leren, voor vrijwilligers op het gebied van catechese en geloofsverdieping.
- Basismodule Vieren, voor vrijwilligers op het gebied van de liturgie.
- Basismodule Dienen, voor vrijwilligers op het gebied van diaconie, caritas, kerk en samenleving en missie-, ontwikkelings- en vredeswerk.
- Basismodule Pastoraat, voor vrijwilligers op het gebied van pastoraal bezoek- en contactwerk.
Een basismodule geeft algemene inleidende kennis over het betreffende werkveld.
3. Procesmatig werken
Geordend en systematisch werken is een vaardigheid die praktisch voor alle vrijwilligerstaken nodig is. Deze module traint de cursisten in deze vaardigheid.
De inleidende modules hoeven slechts eenmaal, in deze volgorde, gevolgd te worden. Een cursist kan na elke module stoppen en eventueel later de volgende modules volgen. In sommige gevallen is vrijstelling van één of meerdere inleidende modules mogelijk. (Zie Vraag en antwoord)
Taakmodules
Na eenmalig de inleidende leerroute gevolgd te hebben, kunnen vrijwilligers één of meerdere taakmodules kiezen. De taakmodules zijn ingedeeld in de vier werkvelden: Leren, Vieren, Dienen en Pastoraat.
Om de taakmodules van een bepaald werkveld te volgen, moet de cursist in de inleidende leerroute al de basismodule van het betreffende werkveld gedaan hebben. Is de betreffende basismodule nog niet gedaan, dan dient deze eerst gevolgd te worden voordat men een keuze kan maken uit de taakmodules van het betreffende werkveld. Taakmodules kunnen in willekeurige volgorde gedaan worden.
De keuze voor bepaalde taakmodules wordt met name gestuurd door de vrijwilligerstaak die een cursist doet.
N.B. Enkele taakmodules kunnen vanuit meerdere werkvelden gevolgd worden, bijvoorbeeld de taakmodule Oecumene.
Meerdere Basismodules
Sommige vrijwilligers zijn niet zozeer gebaat bij de toerusting voor een specifieke taak, maar hebben vooral belang bij een brede, algemene oriëntatie op één of meerdere pastorale werkvelden. Bijvoorbeeld leden van pastoraatsgroepen, bestuursleden, een vrijwilligerscoördinator, enz. Deze vrijwilligers hebben meestal niet een specifieke taak binnen een werkveld, maar zijn wel in algemene zin bij één of meerdere werkvelden (Leren, Vieren, Dienen of Pastoraat) betrokken. Een vrijwilliger die vooral deze brede oriëntatie nodig heeft, wordt geadviseerd om meerdere basismodules te volgen. Voor leidinggevende vrijwilligers is er hiernaast ook de kadercursus Kerkopbouw.
Opzet in schema
Voorbeelden van leerroutes
Voorbeeld 1
Cursiste uit parochie A te B krijgt een taak in de sacramentencatechese: haar is gevraagd de doopvoorbereiding te verzorgen. Ze heeft nog geen scholing ontvangen. Welke leerroute heeft zij te gaan?
| module |
bijeenkomsten |
| Vrijwilliger in de kerk |
5 |
| Basismodule Leren |
5 |
| Procesmatig werken |
5 |
| Taakmodule Doopcatechese |
4 |
| Totaal |
19 |
Toelichting: De cursiste volgt eerst de inleidende leerroute, omdat ze nog geen scholing ontvangen heeft. Er wordt hierbij voor de basismodule Leren gekozen, omdat doopcatechese een onderdeel van dit pastorale werkveld is. Na de drie inleidende modules kan gelijk de taakmodule Doopcatechese gekozen worden.
Voorbeeld 2
Diezelfde cursiste wordt na enige tijd gevraagd om ook de vormselcatechese te verzorgen. Welke weg heeft zij nu te gaan?
| module |
bijeenkomsten |
| Taakmodule Vormsel |
4 |
| Totaal |
4 |
Toelichting: De cursiste heeft al een keer de inleidende leerroute gevolgd en blijft ook binnen hetzelfde pastorale werkveld Leren werken. De cursiste kan nu gelijk beginnen met de taakmodule Vormselcatechese en is in vier bijeenkomsten klaar.
Voorbeeld 3
Onze cursiste uit parochie A te B wil nu naast de catechese ook actief worden in de rouwverwerkingsgroep. Wat is haar programma?
| module |
bijeenkomsten |
| Basismodule Pastoraat |
5 |
| Taakmodule Rouwgesprek |
5 |
| Totaal |
10 |
Toelichting: De cursiste gaat nu een taak doen binnen het werkveld Pastoraat. Ze gaat dan eerst de basismodule Pastoraat doen en kan vervolgens de taakmodule Rouwgesprek doen. De andere inleidende modules hoeft zij niet te doen, omdat ze die al een keer gedaan heeft.
Aanbod en inhoud van modules
Overzicht van de modules:
Inleidende modules:
Taakmodules:
* Enkele taakmodules vanuit één werkveld zijn ook op te nemen in leerroutes binnen andere werkvelden, met name: Liturgie met Jongeren (V6), Liturgie met kinderen (V7), Themavieringen (V8), Liturgie met zieken (V9), Oecumene (P4).
Inhoud van de modules
Inleidende modules
| module |
korte inhoud |
| Vrijwilliger in de kerk (A1) |
Startmodule voor de vrijwilligers (m/v) die nog geen pastorale scholing hebben ontvangen. Reflectie en kennisverwerving met betrekking tot de rol van de vrijwilliger in de kerk.
Thema's: geloof en motivatie; roeping als vrijwilliger; pastorale werkvelden (dienen, leren, vieren en pastoraat); verschillende ambten en functies in de kerk; rol van de kerk in de wereld.
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Basismodule Leren (L1) |
Algemene inzichten en vaardigheid in de catechese.
Thema's: wat is catechese? Catechese in de levensloop van mensen; Schrift en Traditie als bronnen; didactiek; parochiecatechese met toekomst.
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Basismodule Vieren (V1) |
Inleiding in de liturgie in de rooms-katholieke Kerk.
Thema's: wat is liturgie? Orde van dienst; wie vieren er liturgie? Taal, symbolen, rituelen en gezangen binnen de liturgie; het kerkgebouw als plaats van liturgie; liturgisch jaar.
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Basismodule Dienen (D1) |
Inleiding in het diaconaal en missionair werk in de rooms-katholieke kerk.
Thema’s: Bijbelse wortels van diaconie en verschillende actuele omschrijvingen; armoede dichtbij en ver weg; werken van barmhartigheid en de millenniumdoelen; taakstellingen voor parochiële werkgroepen.
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Basismodule Pastoraat (P1) |
Inleiding in het pastoraal contact- en bezoekwerk.
Thema's: wat is pastoraal contact- en bezoekwerk? Verschillende vormen van contact- en bezoek; verschillende doelgroepen; grondbeginselen van een pastoraal gesprek en de grenzen ervan. |
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Procesmatig werken (A2) |
Alle pastorale werkvelden vragen geordend, systematisch en methodisch werken.
Thema's: de grondbeginselen van procesmatig werken zoals: doelformulering, planning, gesprekstechniek, publiciteit en communicatie, verslaggeving, worden inzichtelijk gemaakt en geoefend.
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
Taakmodules
Leren
| module |
korte inhoud |
| Doopcatechese (L2) |
Kennis en vaardigheid die nodig zijn om ouders voor te bereiden op het doopsel van hun kind.
Thema's: het sacrament van het doopsel; doopvoorbereiding en gesprekken met de ouders; doopprojecten; liturgie van het doopsel.
|
| Aantal bijeenkomsten: 4 |
| module |
korte inhoud |
| Eerste H.Communie (L3) |
Kennis en vaardigheid die nodig zijn om kinderen (en hun ouders) voor te bereiden op de Eerste H.Communie.
Thema's: wat is de Eerste H. Communie? Verschillende projecten; ouders betrekken bij de projecten; liturgie van de Eerste H. Communie.
|
| Aantal bijeenkomsten: 4 |
| module |
korte inhoud |
| Kindercatechese (L4) |
Kennis en vaardigheid die nodig zijn om kindercatechese te geven.
Thema's: wat is kindercatechese? Met kinderen praten over geloof; kinderbijbels; werkvormen, projecten en materialen.
|
| Aantal bijeenkomsten: 4 |
| module |
korte inhoud |
| Volwassenencatechese (L5) |
Kennis en vaardigheid die nodig zijn om catechese aan volwassenen te geven.
Thema's: cultuur en leefwereld van volwassenen; doelstellingen van volwassenencatechese; invalshoeken en werkvormen; opzetten van een eigen project.
|
| Aantal bijeenkomsten: 4 |
| module |
korte inhoud |
| Catechumenaat (L6) |
Kennis en vaardigheid die nodig zijn om volwassenen voor te bereiden op hun toetreden tot de rooms-katholieke kerk.
Thema's: ontstaan van en ontwikkelingen in het catechumenaat; bestaande projecten en werkvormen; individuele of groepsgewijze begeleiding; follow-up.
|
| Aantal bijeenkomsten: 4 |
| module |
korte inhoud |
| Vormsel (L7) |
Kennis en vaardigheid die nodig zijn om jongeren (en hun ouders) voor te bereiden op het sacrament van het Vormsel.
Thema's: het sacrament van het Vormsel; bestaande materialen en projecten; ouders betrekken bij de voorbereiding; liturgie van het Vormsel.
|
| Aantal bijeenkomsten: 4 |
| module |
korte inhoud |
| Jongerenpastoraat Materialen (L8) |
Kennis en vaardigheid die nodig zijn om verschillende materialen en werkvormen te gebruiken in het jongerenpastoraat.
Thema's: elementen van jongerencultuur; kennismaken met verschillende materialen en werkvormen; beoordelen van en omgaan met materialen in relatie tot de doelgroep; een bijeenkomst met jongeren voorbereiden; opzetten van een programma voor jongeren.
|
| Aantal bijeenkomsten: 4 |
| module |
korte inhoud |
| Jongerencultuur (L9) |
Kennis en vaardigheid die nodig zijn om verschillende materialen en werkvormen te gebruiken in het jongerenpastoraat.
Thema's: jongeren van vandaag; hoe jongeren vanuit de kerk te benaderen? Geloofsontwikkeling bij jongeren; verschillende vormen van jongerenpastoraat.
|
| Aantal bijeenkomsten: 4 |
| Liturgie met jongeren (V6) |
Zie modules Vieren |
| Liturgie met kinderen (V7) |
Zie modules Vieren |
| Themavieringen (V8) |
Zie modules Vieren |
| Oecumene (P4) |
Zie modules Pastoraat |
Vieren
| module |
korte inhoud |
| Woord in de liturgie (V2) |
Kennis en vaardigheid ontwikkelen in het verantwoord voordragen van een schriftlezing in de liturgie.
Thema's: het lectionarium (opzet, indeling, samenhang lezingen); voorbereiding van een schriftlezing; spreektechniek; voordrachtoefeningen.
|
| Aantal bijeenkomsten: 4 |
| module |
korte inhoud |
| Gebeden in de liturgie (V3) |
Kennis en vaardigheid ontwikkelen in de keuze van gebeden bij het samenstellen van een liturgische viering in de parochie.
Thema's: wat is bidden? Openings- en slotgebed; voorbede; eucharistisch gebed; overige gebeden; orde van dienst.
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Muziek in de liturgie (V4) |
Kennis en vaardigheid ontwikkelen in de keuze van muziek voor een liturgische viering.
Thema's: de functie van muziek in de liturgie; antwoordpsalm en alleluiavers in het lectionarium, muziek in de orde van dienst van de eucharistie en andersoortige vieringen, functie van cantor, koor organist, dirigent; repertoire: "waar vind ik wat en hoe?"
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Schrift in de liturgie (V5) |
Kennis en vaardigheden ontwikkelen betreffende de relatie tussen de schriftlezing en de liturgie.
Thema’s: samenhang tussen de lezingen van het A-, B- en C-jaar, kennis over de evangeliën, de Bijbelse basis van de liturgie, de voorbereiding van een viering en van een overweging vanuit de lezingen.
|
| Aantal bijeenkomsten: 4 |
| module |
korte inhoud |
| Liturgie met jongeren (V6) |
Kennis en vaardigheid ontwikkelen in het voorbereiden van een jongerenviering.
Thema's: wat is liturgie? Mogelijkheden en grenzen van jongerenliturgie; teksten (bijbel en andere verhalen); gebeden (soorten en opbouw) en muziek(criteria voor de keuze van gezangen, repertoire).
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Liturgie met kinderen (V7) |
Kennis en vaardigheid ontwikkelen in het voorbereiden van een viering met kinderen of kindernevendienst.
Thema's: wat is liturgie? Mogelijkheden en grenzen van liturgie met kinderen; verhalen vertellen, gebeden (opbouw, hoe maak je zelf een gebed?) en muziek in vieringen met kinderen.
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Themavieringen (V8) |
Kennis en vaardigheid ontwikkelen in het voorbereiden van een themaviering.
Thema's: wat is liturgie? De relatie tussen vieren, dienen en leren in de liturgie, een thema inbrengen in de orde van dienst, lezingen gebeden, teksten en gezangen kiezen.
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Liturgie met zieken (V9) |
Kennis en vaardigheid ontwikkelen in het voorbereiden en houden van vieringen met zieken bij hen thuis.
Thema's: rituelen met zieken; de ziekencommunie; bidden met zieken.
|
| Aantal bijeenkomsten: 3 |
| Oecumene (P4) |
Zie modules Pastoraat |
Dienen
| module |
korte inhoud |
| Vinden van noden (D2) |
Kennismaking met verschillende methoden om maatschappelijke noden op het spoor te komen als eerste stap in het diaconaal handelen. De volgende methoden komen uitgebreid aan bod: sociale kaart, diaconale gids, verkennend gesprek, gesprek met een sleutelfiguur. |
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| De kerk als sociaal vangnet (D3) |
“Helpen waar geen helper is” is een belangrijke richtlijn voor diaconaal handelen. De module geeft inzicht in de voornaamste sociale voorzieningen (Wet Werk en Bijstand, gemeentelijk armoedebeleid, Wet Maatschappelijke Ondersteuning) en in verschillende aanvullingen vanuit de kerken: individuele financiële ondersteuning, interkerkelijke noodfondsen, voedselbanken, e.d. |
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| MOV-werk (D4) |
Kennis en vaardigheid ontwikkelen om Missie-, Ontwikkelings- en Vredeswerk in een parochie vorm en inhoud te geven.
Thema's: wat is missie? Bijbel en missie; kerkelijke documenten over missie en ontwikkeling; verstaan van de 'tekenen van de tijd'; opzet van een missionair programma; een parochiële missionaire actie.
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| Themavieringen (V8) |
zie modules Vieren |
| Oecumene (P4) |
zie modules Pastoraat |
Pastoraat
| module |
korte inhoud |
| Pastoraal gesprek (P2) |
Kennis en vaardigheid ontwikkelen om een pastoraal gesprek te kunnen houden.
Thema's: Grondbeginselen van een pastoraal gesprek, gespreks- en luistervaardigheden; mensen in crisis.
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Rouwgesprek (P3) |
Kennis en vaardigheid ontwikkelen om een rouwgesprek te kunnen voeren.
Thema's: wat is rouw? Eigen ervaring met verlies van dierbaren; hoe kun je rouwende mensen bijstaan? God en lijden; organisatie van de rouwgroep.
|
| Aantal bijeenkomsten: 5 |
| module |
korte inhoud |
| Oecumene (P4) |
Kennis en vaardigheid ontwikkelen om op diverse werkterreinen met leden van andere christelijke kerken samen te werken.
Thema's: wat is oecumene? Andere kerken beter leren kennen; diversiteit in christelijk geloven; Raad van Kerken; samenwerken met gelovigen van andere kerken.
|
| Aantal bijeenkomsten: 4 |
| Liturgie met zieken (V9) |
Zie modules Vieren |