Samenwerking Geboden 2 zoektocht naar missionair elan

De pastoraal in de steden en dorpen van het bisdom zal de komende drie jaar grote veranderingen ondergaan. Onder impuls van de beleidsstappen die het bisdombestuur heeft gepresenteerd in de notitie “Samenwerking Geboden 2”, gaat de kerk in onze streken op zoek naar zijn “missionair elan”. Inzet van ieders talenten, zo effectief mogelijk, moet volgens vicaris Dick Verbakel de kerk de energie opleveren die nodig is om onze gemeenschappen een kwaliteitsimpuls te geven.

Het meest opvallende element van de plannen zoals ontvouwd in de notitie die in november aan de parochies werd gepresenteerd, is de vorming van 24 clusters. De parochies in deze pastorale eenheden zullen nauw gaan samenwerken, onder impuls van een team van drie tot zes beroepskrachten: priesters, diakens en pastoraal werkers. De komende weken en maanden gaan medewerkers van het bisdom langs de verschillende clusters om in aparte gesprekken met zowel de pastorale beroepskrachten als de parochiebesturen een indruk te krijgen hoe dit voorstel lokaal kan worden verwezenlijkt.

Versnipperen
Vicaris Dick Verbakel is een van degenen die aan de wieg hebben gestaan van “Samenwerking Geboden 2”. Met name in de afgelopen tijd is er hard aan gewerkt, nadat voordien eerst de besturen en de pastorale beroepskrachten, maar ook de verschillende adviesorganen over de plannen waren gehoord. Verbakel schetst nog eens kort de logica achter het voorgestelde beleid. ‘Als we in de situatie waarin de kerk zich nu bevindt, niets zouden doen, dan wordt het risico steeds groter dat de kerk in het leven van onze wijken en dorpen marginaliseert. We versnipperen onze krachten en lopen het gevaar onzichtbaar te worden. We zijn dan als kerk alleen nog bezig om een krimpscenario te begeleiden. Die analyse wringt met de kern van Jezus’ boodschap om ook nú, in onze streken, het evangelie geloofwaardig te verkondigen.’

Werken in teamverband
Door de verschillende verantwoordelijkheden van een parochie te verdelen over een groter gebied, moet er structureel capaciteit worden vrijgespeeld om de missionaire kant van de kerk naar voren te brengen. Dat is wat Verbakel betreft de kern van Samenwerking Geboden 2. ‘Een kwestie van het rationaliseren van de aanpak. Eén methode voor voorbereiding op de Eerste Communie in het hele territorium van een cluster.’ Dat scheelt volgens de vicaris een hoop inzet van de verschillende pastorale beroepskrachten en vrijwilligers.
Vaste doorlopende en/of terugkerende zaken leggen vandaag de dag een dusdanige claim op de agenda van de gemiddelde pastorale beroepskracht, dat er weinig tijd overblijft voor iets anders. ‘Wordt het werk van de pastorale beroepskracht niet veel interessanter als er minder vergaderd wordt en het meer inhoudelijk vernieuwend kan worden?’
Vandaar dat een belangrijk element van “Samenwerking Geboden 2” de teamvorming van pastorale beroepskrachten is. Dat team moet de trekkende en dragende kracht worden in het proces. Het creëert ruimte voor nieuwe initiatieven.
Het persoonlijk welbevinden van de pastorale beroepskracht speelt ook een grote rol. Juist omdat er van hem of haar steeds meer gevraagd wordt, is het belangrijk te kunnen terugvallen op collega’s, geestverwanten, een team. ‘Als één pastorale beroepskracht een gemeenschap moet dienen, bestaat het risico van geïsoleerd functioneren’, aldus de vicaris. ‘Werken op een eenmanspost maakt kwetsbaar.’ Ook weer ter wille van de kerkgemeenschap en het missionaire karakter van de kerk. Een goed functionerend team van pastores genereert volgens Verbakel nieuwe ideeën. ‘In het samenwerken van zo’n team komt ieder met zijn of haar talenten aan tafel. Daar komen innovaties uit, die een persoon in zijn eentje niet had kunnen bedenken’.

Pastoraatsgroep
Schaalvergroting en teamvorming worden in het bisdom op verschillende wijze opgepakt. ‘Op sommige plaatsen ontstaan op bijna natuurlijke wijze grotere parochies; op andere plaatsen verloopt dit proces moeizamer.’ De vicaris benadrukt daarom dat het hele “proces SG2” ongelijktijdig zal verlopen. “Maatwerk” zal het motto zijn.
Het bisdom zal volgens de vicaris “initiëren en regisseren”, waar het gaat om te vormen teams. ‘We begeleiden de pastorale beroepskrachten om daadwerkelijk tot een team te komen.’ Ook zullen de beroepskrachten meer dan in de afgelopen jaren weer de schoolbankjes instappen, om zich te laten bijspijkeren, met name waar het gaat om het leiden van een kerkgemeenschap. ‘Een pastorale beroepskracht moet geen manager willen zijn, wil dat meestal ook niet zijn. Maar de pastorale beroepskracht moet wel in staat zijn een grote groep vrijwilligers te coachen. Veel collega’s hebben zich daar overigens al de afgelopen jaren in getraind en je ziet dat die inspanning vruchten afwerpt.’
Verbakel ziet ook dat het voor de kritische beschouwer van “Samenwerking Geboden 2” niet moeilijk is om aan te geven waar de plannen spanningen oproepen. ‘Als je de territoria waarop de geloofsgemeenschap vorm krijgt gaat vergroten om efficiënter te werken, zou de indruk kunnen ontstaan dat je uit gemeenschappen wegtrekt. Dat is niet de bedoeling. Je zet de stap van schaalvergroting om de organisatie in staat te stellen de nodige sterkte te geven, om het pastoraat op veel kleine niveaus vorm te kunnen blijven geven.’
De geloofsgemeenschap in aangemeten kringen is het doel, maar wil dat lukken, dan zal het werkgebied groter moeten worden. ‘Er wordt gemikt op bovenlokale bestuurlijke fusies, maar de plaatselijke geloofsgemeenschappen blijven en zullen beschikken over een bepaalde eigen nevenstructuur, die het pastoraat dicht bij de mensen mogelijk maakt. De pastoraatgroepen lijken daartoe een goed instrument te zijn.’ In clusterverband worden de geloofsgemeenschappen uitgenodigd om een pastoraal beleidsplan te ontwerpen.

Talenten
Wat komt er op onze kerkgemeenschap af? Wat doen we nu? Kunnen we een paar activiteiten benoemen waar we de komende jaren op willen focussen? Dan komt ook het missionaire element van de reorganisatie weer om de hoek kijken. ‘Een spannende vraag is welke voorbeeldprojecten we hebben om nieuwe mensen aan te trekken. Kijk naar de Boskant in Den Haag. Kijk naar de Nacht van de Kerken in Rotterdam. Die initiatieven zijn niet zonder succes. Je laat zo andere aspecten van de kerk zien.’
Tijdens de bezoeken die de komende maanden zullen worden gehouden, komt die vraag prominent aan de orde, aldus Verbakel. ‘Waar ben je goed in?’ Dat is een vraag zowel voor de kerkgemeenschappen als voor de beroepskrachten. ‘Zijn er interessante dingen die je nu doet en die gebruikt kunnen worden voor uitwisseling met anderen? De podcasts zoals Roderick Vonhögen die maakt, of het internet als medium, waar de priesters Michel Hagen en Winfried Kuipers zeer actief in zijn... Het zijn middelen die gebruikt kunnen worden om opnieuw interesse voor de kerk op te wekken.’
‘Wil je een avond organiseren over Moderne Devotie omdat dit je persoonlijk raakt, je daar warm van wordt? Nodig een collega uit. Dergelijke uitwisseling brengt veel goeds, voor de pastorale beroepskrachten en de gemeenschap.’ Het is volgens Verbakel mooi als ieder haar of zijn talenten en mogelijkheden inzet ten bate van het welzijn van de kerk. ‘Dat is kerk, daar krijg je energie van.’ Dat is ook de sleutel tot een pastoraat op maat. ‘Het ene doe je lokaal, een gespreksavond of een diaconaal project, het andere in een groter verband’.
Het bisdombestuur denkt drie jaar nodig te hebben om de doelstellingen uit Samenwerken Geboden 2 te realiseren. ‘Zodat in september 2011 de kerk in het bisdom zo georganiseerd is dat we niet langer hoeven na te denken over onze organisatie, maar onze energie helemaal kunnen inzetten om een aantrekkelijke geloofsgemeenschap te zijn.’