Zaterdag 22 september houdt Mgr. Van Luyn een toespraak over 'Kunst en religie' bij de opening van de tentoonstelling over de bekende kerkenarchitect Cuypers in het Nederlands Architectuur instituut. Minister Plaster zal de tentoonstelling optenen.

Politieke en kerkelijke leiders openen samen dubbeltentoonstelling 'Cuypers. Architectuur met een missie' in het NAi

Het grootste overzicht ooit van het werk van de bekende Nederlandse architect Pierre Cuypers (1827-1921) is te zien in de dubbeltentoonstelling ‘Cuypers. Architectuur met een missie’. Na zeven jaar heeft het NAi de inventarisatie van dit omvangrijke archief afgerond en wordt het gepresenteerd aan het publiek. De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Ronald Plasterk, opent in het bijzijn van de Rotterdamse bisschop Van Luyn op 22 september de tentoonstelling in Rotterdam. Mgr. Van Luyn zal een toespraak houden over kunst en religie. De staatssecretaris voor Europese Zaken, Frans Timmermans, opent de volgende dag in aanwezigheid van de Roermondse hulpbisschop De Jong de presentatie in Maastricht.

Beroemd is Cuypers om zijn ontwerpen van het Rijksmuseum, het Centraal Station Amsterdam, zijn vele kerken en de restauratie van Kasteel de Haar. Berucht is hij om zijn positie in het debat over de betekenis van architectuur in relatie tot religie en gemeenschapszin. Een debat dat door de recente aandacht voor de emancipatie van de islam in onze gebouwde omgeving nog steeds erg actueel is. Pierre Cuypers was een gepassioneerde en bevlogen architect met een missie: hij geloofde in een samenlevingsideaal, in een architectuur die de maatschappij kon veranderen, in het ‘Gesamtkunstwerk’ en in de neogotiek als enige gerechtvaardigde architectuurstijl. In zijn afkeer van de industriële revolutie, de bijbehorende standaardisatie en de maatschappelijke desintegratie nam de Rooms-katholieke Cuypers de middeleeuwen als voorbeeld: een maatschappij met duidelijke rangen en standen, met de katholieke kerk als middelpunt en de gilden met hun ambachtelijke kwaliteiten.

Controverse
Het is 1877. Het zijn roerige tijden: sinds 1848 is er een nieuwe grondwet van kracht waarin democratie en vrijheid (van godsdienst) hoog in het vaandel staan. De industriële revolutie is aan haar opmars begonnen en er is sprake van een grote mobiliteitsgroei door de aanleg van spoorwegen, kanalen en wegen. De dynamiek die overheerst, zorgt voor euforie, maar ook voor grote onzekerheid. Harde confrontaties tussen aanhangers van verschillende politieke en religieuze ideologieën zijn aan de orde van de dag; ook binnen de architectuur lopen de discussies over een vercommercialiseerde bouwsector en de ondergesneeuwde positie van de architect hoog op. Cuypers werkt dit jaar echter aan 68 projecten tegelijk. Het afgelopen jaar sleepte hij twee zeer prestigieuze publieke opdrachten binnen, het Centraal Station Amsterdam en het Rijksmuseum en is hij tot rijksbouwmeester benoemd. Dit leidt tot de nodige vakinhoudelijke commotie. Het ontwerp voor het Rijksmuseum krijgt alom kritiek vanwege de gekozen architectuurstijl en de vermeende symbolische betekenis, maar ook Cuypers’ politieke netwerk ligt onder vuur. De tentoonstelling in Rotterdam zoomt aan de hand van tekeningen, schetsen, brieven, foto’s en kerkinterieurstukken in op de architect Cuypers en zijn projecten in het jaar 1877.

Een verbeterde werkelijkheid
Twintig jaar later, in 1897, is de modernisering van Nederland in volle gang. Het spoorwegnet door Nederland is grotendeels voltooid en met de aanleg van 20.000 kilometer telegraafdraad is er een bescheiden begin gemaakt aan een modern communicatienetwerk. Nieuwe geestelijke stromingen en ideologieën zoals het socialisme, communisme, anarchisme en pacifisme bepalen de politieke en culturele discussie. Ook het Nederlandse architectuurklimaat is ten opzichte van de twintig jaar daarvoor sterk veranderd. In 1897 wordt Cuypers zeventig jaar en heeft de controverse rondom zijn persoon voor heldenverering plaatsgemaakt. Een jonge generatie architecten zet zich, op zoek naar een eigen esthetiek, af tegen de gevestigde orde en omarmt Cuypers hierbij als haar grote voorbeeld. Ze roemen hem om zijn gedrevenheid en rationele benadering van de architectuur. Cuypers werkt op dit moment aan 43 projecten, maar de restauratie van Kasteel de Haar is het meest omvangrijke project. Bij restaureren gaat het Cuypers om het creëren van een ideale toestand. Niet reconstrueren, maar verbeteren en zelfs overtreffen: het gebouw als representatie van een verbeterde werkelijkheid. In Maastricht staat het jaar 1897 centraal en wordt het ontwerp van Kasteel de Haar van ruïne tot aan het kleinste detail gepresenteerd. Presentatietekeningen, decoratieschema’s, foto’s, meubels, dagboeken, sjablonen en werklijsten worden getoond. De presentatie vormt het directe bewijs van Cuypers’ onuitputtelijke streven naar een ideaaltoestand, zijn oog voor detail en het kasteel als ‘Gesamtkunstwerk’.

Publicatie
Bij de tentoonstelling verschijnt de publicatie ‘P.J.H. Cuypers (1827 – 1921). Het complete werk‘ waarin de oeuvrelijst van Cuypers voor het eerst wordt gepresenteerd. Het boek kost € 59,50 en wordt uitgegeven door NAi Publishers, www.naipublishers.nl.

Veel te doen
Dit jaar wordt er door het hele land veel georganiseerd rond de persoon en het werk van Cuypers. Nieuw in het NAi zijn de bijzondere familieontmoetingen: Cuypers’ zoon Jos neemt de hele familie mee de tentoonstelling is en vertelt over zijn leven in de negentiende eeuw. Naast de dubbeltentoonstelling, de bijzondere familieontmoetingen en de andere activiteiten in het NAi, opent ook het Stedelijk Museum Roermond deze maand een tentoonstelling over de bekende Nederlandse architect. Voor meer informatie over alle activiteiten kunt u terecht op onze website www.nai.nl

Uitnodiging persvoorbezichtiging
Voor de pers is er op donderdag 20 september om 13.00 uur een voorbezichtiging in Rotterdam. En op vrijdag 21 september om 13.00 uur is de pers welkom bij de voorbezichtiging in Maastricht. De curator van de dubbeltentoonstelling, Linda Vlassenrood, geeft op beide locaties een inleiding op de tentoonstelling.

Rotterdam, Museumpark 25
20 september 2007
13.00 uur: Ontvangst in de foyer van het NAi
13.15 uur: Inleiding door Linda Vlassenrood, curator NAi
13.45 uur: Voorbezichtiging tentoonstelling

Aanmelden voor de voorbezichtigingen kan voor 18 september via www.nai.nl/inschrijven/vip onder ‘Persvoorbezichtiging Cuypers’.